Đột quỵ - Từ bệnh lý cấp tính đến gánh nặng di chứng lâu dài

Tại Hội nghị khoa học “Phục hồi chức năng đa chuyên ngành cho người bệnh đột quỵ” do Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng TPHCM (Bệnh viện 1A) tổ chức, PGS.TS.BS Võ Trọng Tuân - Trưởng Khoa Y học cổ truyền Bệnh viện 1A nhấn mạnh rằng, đột quỵ hiện vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, đặc biệt ở các đô thị lớn như TPHCM, số ca đột quỵ ngày càng gia tăng, kéo theo gánh nặng lớn về di chứng vận động, nhận thức, tâm lý và chi phí chăm sóc lâu dài.

Nhờ sự phát triển của y học hiện đại, tỷ lệ tử vong do đột quỵ đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, tỷ lệ người bệnh sống sót mang di chứng vẫn còn rất cao. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 60 - 65% người bệnh gặp rối loạn vận động và đau sau đột quỵ; rối loạn cảm giác và đau, đặc biệt là đau trung ương hoặc đau khớp vai liệt, thường xuất hiện sớm, nhất là trong ba tháng đầu. Rối loạn nhận thức được ghi nhận ở hơn 70% người bệnh, trong khi các rối loạn tâm lý - tâm thần như trầm cảm, lo âu, stress chiếm khoảng 20-30%.

Bên cạnh đó, nhiều người bệnh còn phải đối mặt với các biến chứng nội khoa kéo dài như rối loạn giấc ngủ, rối loạn tiêu hóa, rối loạn đại - tiểu tiện, loét tì đè. “Những con số này cho thấy đột quỵ không chỉ là một bệnh lý cấp tính, mà là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đòi hỏi chiến lược phục hồi toàn diện, lâu dài và đa chuyên ngành”, PGS Võ Trọng Tuân nhận định.

Y học cổ truyền trong mô hình phục hồi chức năng đa chuyên ngành tại Bệnh viện 1A

Từ thực tiễn lâm sàng, các chuyên gia quốc tế đều thống nhất rằng phục hồi chức năng hiệu quả cần can thiệp sớm, phối hợp nhiều chuyên ngành, cá thể hóa theo từng người bệnh và quan tâm đồng thời đến vận động, cảm giác, nhận thức, tâm lý cũng như chất lượng sống. Trong mô hình đó, không một phương pháp đơn lẻ nào có thể đáp ứng đầy đủ các mục tiêu phục hồi.

Tại Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp 1A, từ năm 2022, khoa Y học cổ truyền được thành lập dưới sự định hướng của PGS.TS.BS Đỗ Trọng Ánh (nguyên Giám đốc Bệnh viện), với tinh thần xây dựng mô hình phục hồi chức năng đa mô thức - đa chuyên ngành - lấy người bệnh làm trung tâm. Y học cổ truyền không hoạt động độc lập mà tham gia trực tiếp vào ê-kíp điều trị, phối hợp chặt chẽ với Nội thần kinh - đột quỵ, Phục hồi chức năng, điều dưỡng, kỹ thuật viên chuyên khoa và các chuyên ngành liên quan.

PGS.TS.BS Võ Trọng Tuân - Trưởng Khoa Y học cổ truyền Bệnh viện 1A 2 “Mỗi người bệnh sau đột quỵ được tiếp cận theo một kế hoạch điều trị phối hợp, trong đó y học cổ truyền đóng vai trò hỗ trợ cải thiện chức năng, giảm triệu chứng và nâng cao chất lượng sống”, PGS Võ Trọng Tuân cho biết.

Trong thực hành tại Bệnh viện 1A, các phương pháp không dùng thuốc của y học cổ truyền được triển khai linh hoạt và có kiểm soát. Châm cứu - phương pháp đã được Tổ chức Y tế Thế giới công nhận - cho thấy khả năng điều hòa và bảo vệ hệ thần kinh, hạn chế tổn thương thứ phát, thúc đẩy tái tạo thần kinh và tăng tính mềm dẻo thần kinh, đồng thời giúp giảm đau, cải thiện vận động và cảm giác. Hiệu quả của châm cứu đặc biệt rõ rệt khi được triển khai sớm, nhất là trong giai đoạn từ ngày thứ ba đến khoảng 30 ngày sau đột quỵ.

Xoa bóp - bấm huyệt được áp dụng như một phương pháp an toàn, giúp giảm đau, cải thiện tuần hoàn, tăng biên độ vận động khớp và điều hòa thần kinh tự chủ, đặc biệt hiệu quả trong xử trí đau khớp vai liệt. Giác hơi, bao gồm giác khô và giác ướt, cũng được triển khai theo quy định của Bộ Y tế, hỗ trợ giảm đau tại chỗ, cải thiện vi tuần hoàn và tăng hiệu quả của các phương pháp điều trị khác.

Một điểm nhấn đáng chú ý là các bài dưỡng sinh - khí công, đặc biệt là hệ thống dưỡng sinh của BS Nguyễn Văn Hưởng (Thầy Ba Hưởng), được xây dựng trên nền tảng y học cổ truyền kết hợp giải phẫu - sinh lý học hiện đại và tinh hoa của khí công, yoga. Với động tác nhẹ nhàng, phù hợp cho người bệnh yếu liệt và người cao tuổi, dưỡng sinh giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi - gặp ở gần 90% người bệnh sau đột quỵ - đồng thời nâng cao tinh thần, chất lượng giấc ngủ và sự tuân thủ điều trị.

Phối hợp dùng thuốc và kết quả thực tiễn: Hiệu quả được kiểm chứng

Bên cạnh các phương pháp không dùng thuốc, PGS.TS.BS Võ Trọng Tuân dành nhiều thời gian phân tích vai trò và sự thận trọng trong sử dụng thuốc y học cổ truyền. Theo chuyên gia, thuốc y học cổ truyền chỉ an toàn và hiệu quả khi được kê đơn bởi bác sĩ được đào tạo bài bản, trên cơ sở cá thể hóa điều trị theo nguyên tắc biện chứng luận trị và ưu tiên các chế phẩm có bằng chứng khoa học, được cấp phép lưu hành.

“Một nguy cơ lớn hiện nay là người bệnh tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, không khai báo với bác sĩ, dẫn đến tương tác thuốc và ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị chung”, chuyên gia cảnh báo. Do đó, việc khai thác kỹ tiền sử dùng thuốc, phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa và theo dõi sát các biểu hiện bất thường là yêu cầu bắt buộc. Các nghiên cứu trên hàng nghìn bệnh nhân cho thấy, nếu được chỉ định đúng và theo dõi chặt chẽ, việc phối hợp thuốc y học cổ truyền với thuốc y học hiện đại không những an toàn mà còn có thể cải thiện một số chỉ số lâm sàng.

PGS.TS.BS Võ Trọng Tuân - Trưởng Khoa Y học cổ truyền Bệnh viện 1A 3

Thực tiễn triển khai tại Bệnh viện 1A cho thấy hiệu quả rõ rệt của mô hình này. Từ năm 2022 đến nay, khoa Y học cổ truyền đã phát triển từ một đơn vị nhỏ lên hơn 20 cán bộ, trong đó phần lớn là bác sĩ sau đại học. Lượng người bệnh điều trị tăng từ khoảng 23.000 lượt mỗi năm lên hơn 54.000 lượt mỗi năm. Mô hình phối hợp y học cổ truyền - y học hiện đại trong phục hồi chức năng đã được người bệnh tin tưởng và ghi nhận về hiệu quả.

Từ những dữ liệu và kinh nghiệm thực tiễn, PGS.TS.BS Võ Trọng Tuân đúc kết rằng y học cổ truyền không thay thế y học hiện đại, mà bổ trợ, phối hợp và làm phong phú thêm mô hình phục hồi chức năng toàn diện. Mục tiêu cuối cùng vẫn là phục hồi chức năng tối đa cho người bệnh sau đột quỵ, nâng cao chất lượng sống và giảm gánh nặng cho gia đình cũng như xã hội.